home - over varens - varens in de tuin
 Fascinerende veelvoud in groen     
Varens – langlevende vaste planten voor bijna alle tuinsituaties, Wolfram Gaßner.
 
Iedereen kent varens, velen hebben ze ook in de tuin. Meestal zijn het echter alleen de twee, niet wintergroene,  soorten die door rijkelijke zelfuitzaaiing zoals de Mannetjesvaren of door agressieve uitlopervorming bij de Bekervaren minder gunstig bekend staan. Met het gedrag van deze twee soorten wordt de hele plantengroep in een kwaad daglicht gesteld bij vele tuinliefhebbers. Slechts weinigen putten met kennis en geëngageerd uit het grote aantal soorten winterharde tuinvarens.

Varens bezitten een heel aantal positieve eigenschappen:

Ze behoren tot de langstlevende vaste planten in de tuin, vergelijkbaar met bijvoorbeeld Astilbe, Epimedium, Geranium, Helleborus of Hosta, en kunnen aanwijsbaar meer als een mensenleven oud worden.

Vele zijn absoluut plaatstrouw, verplaatsen zich minder dan 1 meter in 100 jaar van hun oorspronkelijke groeiplaats.

Veel soorten zijn wintergroen, met nauwelijks een andere plantengroep laat zich zo veel winterse levendigheid in de schaduwtuin toveren.

Een groot aantal varens bezit goede bodembedekkende en onkruidwerende eigenschappen, net als andere planten die voor deze eigenschap worden gebruikt, zoals Alchemilla, Epimendium, Luzula of Waldsteinia. Met name vele van de grotere soorten scheppen rondom zich een onkruidvrij milieu. Daarbij strekt het standplaatsspectrum van zonnig tot schaduw, van droog tot nat, is de habitus van bladverliezend tot altijdgroen en qua grootte van 10 cm tot 100 cm.

Het ontbreken van bloemen maken varens met een ongekend aantal bladvormen, groeivormen en bladkleuren,  goed. Vele hebben daarbij een interessante manier om de veer te doen ontrollen, of met telkens weer anders gevormde sporendragende veren, of vallen op door schubben, haren, uitloopkleur of herfstkleur.

Net als grassen, zeggen en dergelijke planten bezitten ook veel varens de eigenschap om een rustige zone in de beplanting te creëren en door hun niet opdringerige begeleiding de werking van bloemplanten te versterken.

Varens hebben nauwelijks last van ziekten en plagen en zijn vrijwel onderhoudsvrij.

 

Het is zeker door deze voordelen dat  gelukkigerwijze sinds enkele tientallen jaren beetje bij beetje een toename in belangstelling voelbaar is. Ondertussen zijn er meerdere honderden soorten en vormen voor de Midden-Europese tuinen beschikbaar. Een kijkje in de overvloed aan mogelijkheden laat zien wat er mogelijk is: voor de schaduwrijke tot halfbeschaduwde tuin zijn er rond de 200 soorten, voor zonnige borders zo’n 40 tot 50 soorten, voor de in schaduw / halfschaduw of vochtige rotstuin zijn er ongeveer 60 soorten, voor zonnigge, hete rotstuinen zijn er zeker 20 soorten, voor vijvers en oevers meer dan 50 en geschikt voor verwildering in natuurgetrouwe beplantingen 25 soorten…. . Natuurlijk zijn er soorten die voor verschillende toepassingen geschikt zijn en bij de opsomming zijn niet de cultivars genoemd!
 
Hoe wordt men varenliefhebber?

Bij mij werd de belangstelling voor varens en varenverwanten al op de leeftijd van 11 jaar gewekt. Definitief was ik voor varens gewonnen tijdens een wandeling in de Alpen in april, waar ik onder de smeltende sneeuw de diepgroene veren van het Dubbelloof ontdekte die er zo fris uitzagen alsof ze nog maar enkele weken oud waren. Dit fascineerde mij zeer. Deze en enkele andere in Beieren groeiende varens vormde de basis van mijn eerste varenverzameling in de tuin van mijn ouders. Menig plant van deze verzameling is – ook na verschillende verhuizingen – nog steeds betrouwbaar aan de groei en dat sinds meer als 30 jaar!

Duitse, respectievelijk Midden-Europese flora’s en wetenschappelijke varenliteratuur ( met name de boeken van H. Christ ) waren de theoretische basis voor de opbouw van mijn verzameling. Nog tijdens mijn schooltijd kwam het boek van Richard Maatsch “Das Buch der Freilandfarne” uit dat mij gul de eerste exotische soorten schonk. Voor mij, als jongeling, leek het in dit boek voorgestelde varenassortiment reusachtig en onbereikbaar, maar dit relativeerde binnen enkele jaren: kontakten met botanische tuinen (later door mijn biologiestudie geïntensiveerd) en met name met beide grote Hamburgse varenverzamelaars Lothar Denkewitz (helaas te jong gestorven) en Helmuth Schmick leiden door een gedegen uitwisseling tot een snel groeien van mijn verzameling. Daardoor verkreeg ikeen omvangrijk aantal eigen kweken uit sporen en had ik contacten over de hele wereld. Hierdoor had ik al tijdens mijn studententijd – tot mijn eigen verbazing - meer varensoorten dan het boek van Maatsch aangaf. Internationale literatuur was voortaan de basis en drijfveer voor het zoeken naar nieuwe soorten.

Mijn enthousiasme en verzameldrift duren tot vandaag de dag en vooral de toenemende toegankelijkheid van Oost-Azië zorgt voor een rijkelijke aanvulling.
 

Verspreiding

In de eerste tijd ging het overschot van mijn varenteelt alleen naar een handjevol specialisten en botanische tuinen. Later besloot ik deze fascinerende planten voor een grotere groep bereikbaar te maken. Voor een beginner – dat wist ik uit ervaring – is elke goede bron welkom en vooral als het voor Duitsland of voor Europa geheel nieuwe soorten zijn. Maar ook voor “normale”plantenliefhebbers zonder uitgesproken hang naar varens en verzameldoel zijn deze varens attractieve en tuinwaardige planten.

Voor dit verspreidingsdoel ben ik aan het eind van de jaren negentig samen met twee andere Noord - Duitse varenliefhebbers gaan samenwerken en hebben we de “Erzeugergemeinschaft Farngarten” ( kwekersgroep varentuin) opgericht. Op dit moment hebben we rond de 300 winterharde soorten en bijna evenveel cultuurvariëteiten en hybriden. De varens zijn in aansprekende tuinsituaties geplant en moeten de concurrentie van andere tuinplanten kunnen weerstaan. Het zijn dus geen pure collecties maar er wordt ook gelet op vormgeving en standplaats net als begeleidende planten.

Na overleg kunnen deze drie (varen-)verzamelingen bezocht worden. Dit kan het beste in de tweede helft van jaar, waarbij het ook de mogelijk is om planten te verwerven.

Wij zijn geen commerciële kwekerij en hebben geen vast assortiment, maar een jaarlijks wisselend aanbod aan soorten en vormen die in kleine aantallen beschikbaar zijn. Daarbij zijn continu ook noviteiten en rariteiten wat het de moeite waard maakt om nog een keer te komen.

Ontdek de veelzijdigheid en schoonheid van varens of breidt uw verzameling van deze eerbiedwaardige tuinschatten uit. Bij beide doelen ben ik graag van dienst.
 

Vertaling: Ben van Wierst Wolfram Gassner, Kirchstraße 29,
24641 Sievershütten
e-mail: wolfram.gassner@web.de